محمد رضا واليزاده معجزى
20
تاريخ لرستان ( روزگار قاجار ) ( فارسى )
جلد نهم روضة الصفاء مىباشد و بعد از آن فرمايد : " وى سزاوار اين است كه تاريخ مستقلى برايش نوشته شود . " بههرحال بنابر مندرجات كتب نامبرده بالا و ساير كتابها و سفرنامههايى كه در عهد قاجاريه نوشته شده ، وى در شب يكشنبه هفتم ماه ربيع الثانى سال هزار و دويست و سه هجرى ( 1203 ) در قصبه نوا - از توابع مازندران - از بطن مخدره زيباچهر ، خانم گرجيه تفليسيه ، متولد شد و مصادف بودن هفتم ماه ربيع الاخر با يكشنبه ، مفهوم از تاريخ زنديه تأليف ميرزا عليرضا شيرازى مىباشد ( در صفحه 63 از نسخه خطى كتابخانه شهردارى اصفهان كه در سال 1240 كتابت آن تمام شده . ) وى يكى از سه پسر لايق و باكفايت فتحعلى شاه بوده كه عبارت از خود او و عباس ميرزا والى آذربايجان و محمد ولى ميرزا والى خراسان باشند . از اين سه شاهزاده كه بگذريم ، ساير پسران فتحعلى شاه - به قول عوام - چنگى به دل نمىزدهاند . تنها حسينعلى ميرزا فرمانفرما و والى ايالت فارس ، با نيروى سلام و صلوات زكى خان نورى - برادر ميرزا اسد اللّه خان وزير لشگر - و رضا قلى خان هدايت ، كرّ و فرّى نشان مىداده ولى هرگز برازندگى و لياقت ذاتى او و هيچكدام از پسران متعدد فتحعلى شاه به سه شاهزاده سابقالذكر - به ويژه عباس ميرزا نايب السلطنه كه حقا از جميع جهات شايسته و لايق و كافى و صاحب معلومات و كمالات بوده - نمىرسيده است . محمد على ميرزا نخستين فرزند فتحعلى شاه هم بوده و در شعر تخلص « دولت » داشته و در السنه و افواه به لقب « دولتشاه » معروف بوده و در همان ايام صغارت « 1 » آثار بزرگى از ناصيهاش پيدا [ بود ] و با حاضر جوابى دلها را بسوى خود جذب مىنمود . چنانكه وقتى پدرش به وى ملاطفت نموده و با دست خود كلاه درويشى بر سر او نهاده گفت : « اين كلاه بر سر تو بسيار خوب مىآيد » . او در جواب گفت : « بعد از درويشى اگر هيچ نباشد ، شاهى است » . گذران عمر او اجمالا چنين است كه وى در ماه محرم سال 1212 كه عم پدرش آقا محمد خان - مؤسس سلسله قاجاريه - به قتل رسيده بود و پدرش از شيراز به تهران « 2 » مىرفت ، بهجاى پدرش به ايالت فارس منصوب گرديد و بعد از سه ماه از اين شغل معزول شد و در سال بعد [ يعنى ] 1213 به حكومت قزوين شتافت و در 1215 در آنجا دختر احمد خان مراغهاى را به ازدواج خود درآورد و در 1217 در مقدمه لشگر پدر به محاصره مشهد مقدس
--> ( 1 ) . اصل : جسارت . ( 2 ) . اصل : طهران . در سراسر كتاب نيز تصحيح شد .